Dochodzenie odszkodowania nie dotyczy wyłącznie wypadków komunikacyjnych. Roszczenia odszkodowawcze mogą wynikać z różnych zdarzeń: wypadku drogowego, błędu medycznego, wypadku przy pracy, poślizgnięcia się na nieodśnieżonym chodniku, szkody wyrządzonej przez wadliwy produkt, naruszenia umowy, zniszczenia mienia albo śmierci osoby bliskiej.

W każdej z tych spraw znaczenie ma nie tylko samo zdarzenie. Ważne jest także ustalenie, kto ponosi odpowiedzialność, jaka szkoda powstała, jakie dowody należy zgromadzić i jakich roszczeń można dochodzić. Wysokość odszkodowania zależy od tego, jak sprawa zostanie poprowadzona od samego początku.

Czym jest odszkodowanie?

Odszkodowanie ma na celu naprawienie szkody majątkowej. Chodzi więc o wyrównanie strat, które poszkodowany poniósł wskutek określonego zdarzenia. Może to być np. koszt leczenia, rehabilitacji, naprawy pojazdu, utracony dochód, koszt opieki, koszt dojazdów do lekarzy, odkupu zniszczonych rzeczy albo inne wydatki pozostające w związku ze zdarzeniem.

W sprawach dotyczących uszkodzenia ciała albo rozstroju zdrowia poszkodowany może dochodzić nie tylko odszkodowania, ale również zadośćuczynienia za krzywdę, czyli za ból, cierpienie fizyczne, cierpienie psychiczne i negatywne skutki w życiu codziennym.

W niektórych sprawach możliwe jest także dochodzenie renty, jeżeli poszkodowany utracił całkowicie albo częściowo zdolność do pracy, zwiększyły się jego potrzeby albo zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość.

Odszkodowanie, zadośćuczynienie i renta. Czym się różnią?

Przy dochodzeniu roszczeń odszkodowawczych często trzeba odróżnić kilka świadczeń. Każde z nich pełni inną funkcję.

Odszkodowanie dotyczy szkody majątkowej. Obejmuje konkretne koszty, wydatki i straty, które można wykazać dokumentami, rachunkami, fakturami, zaświadczeniami albo innymi dowodami.

Zadośćuczynienie dotyczy szkody niemajątkowej, czyli krzywdy. Ma rekompensować ból, cierpienie fizyczne i psychiczne, stres oraz ograniczenia w życiu codziennym. Obejmuje także utratę sprawności, zaburzenia funkcjonowania i inne negatywne skutki zdarzenia. Wysokość zadośćuczynienia nie jest określona sztywno w przepisach i zawsze ma charakter ocenny. Zależy od wielu czynników, w tym rodzaju obrażeń, czasu leczenia, trwałości skutków, wieku poszkodowanego, wpływu zdarzenia na życie zawodowe, rodzinne i osobiste, intensywności cierpienia oraz rokowań na przyszłość.

Renta może być dochodzona wtedy, gdy skutki zdarzenia są długotrwałe. Może dotyczyć utraconych zarobków, zwiększonych potrzeb, kosztów stałej rehabilitacji, leczenia, opieki albo konieczności zmiany dotychczasowego sposobu życia.

W przypadku śmierci osoby poszkodowanej roszczenia mogą przysługiwać osobom bliskim. Mogą one obejmować m.in. zwrot kosztów leczenia i pogrzebu, stosowne odszkodowanie, rentę oraz zadośćuczynienie za krzywdę po śmierci osoby bliskiej.

Pierwszy etap: ustalenie odpowiedzialności

Podstawowym pytaniem w każdej sprawie odszkodowawczej jest to, kto odpowiada za szkodę. Może to być sprawca zdarzenia, pracodawca, zarządca nieruchomości, podmiot leczniczy, wykonawca umowy, producent, właściciel pojazdu, zakład ubezpieczeń albo inny podmiot, którego działanie lub zaniechanie doprowadziło do powstania szkody.

W sprawach komunikacyjnych roszczenie najczęściej kieruje się do ubezpieczyciela sprawcy w ramach obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych. Jeżeli jednak sprawca wypadku nie posiadał ważnego ubezpieczenia OC, nie oznacza to automatycznie, że poszkodowany traci możliwość uzyskania odszkodowania. W takiej sytuacji roszczenie może być kierowane w trybie przewidzianym dla szkód likwidowanych z udziałem Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego. Fundusz może wypłacić należne świadczenie, a następnie dochodzić zwrotu wypłaconej kwoty od sprawcy lub posiadacza nieubezpieczonego pojazdu.

Niezależnie od udziału ubezpieczyciela albo Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, sam sprawca szkody co do zasady ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą za skutki zdarzenia. Ubezpieczenie OC nie znosi odpowiedzialności sprawcy, lecz w praktyce pozwala poszkodowanemu dochodzić świadczenia od podmiotu, który odpowiada za wypłatę odszkodowania w granicach przewidzianych przepisami.

W innych sprawach konieczna może być analiza umowy, dokumentacji medycznej, protokołu powypadkowego, regulaminu obiektu, dokumentów BHP, dokumentacji fotograficznej albo korespondencji między stronami.

Nie każda szkoda oznacza automatycznie odpowiedzialność drugiej strony. Trzeba wykazać zdarzenie, szkodę, związek przyczynowy oraz podstawę odpowiedzialności.

Drugi etap: zgromadzenie dowodów

W sprawach o odszkodowanie dowody mają kluczowe znaczenie. Im lepiej udokumentowana szkoda, tym większa szansa na uzyskanie właściwego świadczenia.

W zależności od rodzaju sprawy warto zabezpieczyć m.in.:

  • dokumentację medyczną,
  • rachunki i faktury za leczenie, rehabilitację, leki, sprzęt medyczny i dojazdy,
  • zdjęcia obrażeń albo uszkodzonego mienia,
  • zdjęcia miejsca zdarzenia,
  • dane świadków,
  • notatkę Policji, straży miejskiej albo innego organu,
  • protokół powypadkowy,
  • dokumenty dotyczące zatrudnienia i utraconych zarobków,
  • korespondencję z ubezpieczycielem albo sprawcą,
  • decyzje ubezpieczyciela,
  • kosztorysy, wyceny, opinie techniczne albo prywatne ekspertyzy.

W sprawach dotyczących zdrowia znaczenie ma również przebieg leczenia. Nie wystarczy wykazać, że doszło do wypadku. Trzeba pokazać, jakie były jego skutki, jak długo trwało leczenie, czy konieczna była rehabilitacja, czy poszkodowany wymagał opieki, czy utracił dochody i czy skutki zdarzenia nadal wpływają na jego życie.

Trzeci etap: zgłoszenie roszczenia

Po zgromadzeniu podstawowych dokumentów należy ustalić, do kogo skierować roszczenie. W wielu sprawach będzie to zakład ubezpieczeń, ale nie zawsze. Czasem roszczenie należy skierować bezpośrednio do sprawcy, pracodawcy, zarządcy nieruchomości, placówki medycznej, wykonawcy, producenta, kontrahenta albo innego podmiotu odpowiedzialnego za powstanie szkody.

Ustalenie właściwego podmiotu odpowiedzialnego nie zawsze jest proste. Zdarza się, że sam sprawca nie wie, że jego odpowiedzialność może być objęta ubezpieczeniem. Może to być np. OC w życiu prywatnym, ubezpieczenie działalności gospodarczej, polisa zawodowa, ubezpieczenie zarządcy nieruchomości albo ubezpieczenie podmiotu leczniczego.. Z punktu widzenia poszkodowanego ma to duże znaczenie, ponieważ dochodzenie roszczenia od ubezpieczyciela może być skuteczniejsze niż kierowanie sprawy wyłącznie przeciwko osobie fizycznej albo podmiotowi, który nie dysponuje wystarczającymi środkami na zapłatę.

Zgłoszenie roszczenia powinno być konkretne. Należy wskazać podstawę odpowiedzialności, opisać zdarzenie, określić wysokość żądanych kwot i przedstawić dokumenty uzasadniające roszczenie. Warto też od razu wskazać, jakie dalsze koszty mogą powstać w przyszłości, np. koszty leczenia, rehabilitacji, opieki, utraconych dochodów albo naprawy szkody w mieniu.

W praktyce lakoniczne zgłoszenie szkody często prowadzi do zaniżenia świadczenia albo odmowy wypłaty. Ubezpieczyciel albo druga strona nie będzie samodzielnie poszukiwać wszystkich argumentów korzystnych dla poszkodowanego. To poszkodowany powinien przedstawić sprawę w sposób uporządkowany i dobrze udokumentowany, tak aby już na etapie przedsądowym zwiększyć szansę na prawidłową ocenę odpowiedzialności i wysokości należnego świadczenia.

Czwarty etap: decyzja ubezpieczyciela albo stanowisko drugiej strony

Po zgłoszeniu szkody ubezpieczyciel powinien zająć stanowisko w ustawowym terminie. W sprawach ubezpieczeniowych podstawowy termin wynosi 30 dni od dnia zgłoszenia szkody. Jeżeli wyjaśnienie wszystkich okoliczności nie jest możliwe w tym czasie, termin może zostać wydłużony, jednak ubezpieczyciel powinien wypłacić bezsporną część świadczenia.

Czy decyzja ubezpieczyciela kończy sprawę?

Decyzja ubezpieczyciela nie kończy sprawy. W praktyce bardzo często pierwsza propozycja wypłaty jest zaniżona, a odmowa wypłaty odszkodowania nie oznacza jeszcze, że roszczenie jest bezzasadne. Decyzja zakładu ubezpieczeń jest stanowiskiem jednej ze stron sporu, a nie rozstrzygnięciem obiektywnego organu. Ubezpieczyciel jest podmiotem gospodarczym nastawionym na zysk, a im niższe wypłaci odszkodowanie, tym większy zysk zanotuje po swojej stronie.

Warto dokładnie przeanalizować, dlaczego ubezpieczyciel odmówił wypłaty albo przyznał zbyt niską kwotę. Często problem nie polega na całkowitym braku odpowiedzialności, lecz na zawężeniu zakresu szkody, pominięciu części roszczeń albo przyjęciu niekorzystnej dla poszkodowanego interpretacji dokumentów.

Najczęstsze powody zaniżenia odszkodowania

W sprawach dotyczących szkód na osobie ubezpieczyciele często zaniżają wysokość zadośćuczynienia, ograniczając ocenę krzywdy wyłącznie do rozpoznania medycznego albo procentowego uszczerbku na zdrowiu. Tymczasem znaczenie ma także czas leczenia, dolegliwości bólowe, konieczność rehabilitacji, ograniczenia w życiu codziennym, wpływ urazu na pracę, aktywność fizyczną, życie rodzinne i stan psychiczny poszkodowanego.

Innym problemem jest również pomijanie kosztów, które nie wynikają wprost z jednej faktury, ale realnie obciążają poszkodowanego. Dotyczy to m.in. kosztów opieki osób trzecich, dojazdów do lekarzy i na rehabilitację, utraconych zarobków, kosztów leczenia prywatnego, zakupu leków, sprzętu ortopedycznego, konsultacji specjalistycznych albo przyszłych kosztów leczenia.

Kwestionowanie związku przyczynowego

Ubezpieczyciel może także kwestionować związek przyczynowy między zdarzeniem a szkodą, twierdząc, że dolegliwości wynikały z wcześniejszych chorób, zmian zwyrodnieniowych albo innych okoliczności. W takich sytuacjach szczególne znaczenie ma analiza dokumentacji medycznej i wykazanie, że wypadek spowodował albo istotnie nasilił określone problemy zdrowotne.

Dlatego decyzję ubezpieczyciela warto traktować jako punkt wyjścia do dalszej analizy, a nie jako ostateczne zakończenie sprawy. W wielu przypadkach zasadne jest złożenie odwołania, przedstawienie dodatkowych dokumentów, doprecyzowanie roszczeń albo skierowanie sprawy na drogę sądową.

Piąty etap: odwołanie, negocjacje albo ugoda

Po otrzymaniu decyzji możliwe jest złożenie odwołania albo reklamacji. W wielu sprawach można przedstawić dodatkowe dokumenty, rozwinąć argumentację, zakwestionować stanowisko ubezpieczyciela, a także wykazać, że wysokość przyznanego świadczenia nie odpowiada rzeczywistym skutkom zdarzenia.

Na tym etapie możliwe są również negocjacje ugodowe. Ugoda może być korzystna, jeżeli pozwala uzyskać rozsądną kwotę w krótszym czasie i bez konieczności prowadzenia procesu. Nie każda propozycja ugodowa jest jednak opłacalna. Przed jej przyjęciem warto ocenić, czy kwota rzeczywiście uwzględnia wszystkie skutki szkody, w tym skutki przyszłe.

Podpisanie ugody często oznacza definitywne zamknięcie sprawy. Dlatego nie należy podejmować takiej decyzji pochopnie, zwłaszcza gdy leczenie nadal trwa albo nie wiadomo jeszcze, jakie będą długofalowe konsekwencje wypadku.

Szósty etap: pozew o odszkodowanie

Jeżeli ubezpieczyciel albo druga strona odmawia zapłaty albo proponuje kwotę rażąco zaniżoną, konieczne może być skierowanie sprawy do sądu.

Wniesienie pozwu wiąże się z koniecznością poniesienia określonych kosztów sądowych. W sprawach o prawa majątkowe opłata od pozwu zależy od wartości dochodzonego roszczenia. Przy roszczeniach przekraczających 20.000 zł opłata wynosi co do zasady 5% wartości przedmiotu sporu, nie więcej jednak niż 100.000 zł. W sprawach o niższej wartości przepisy przewidują opłaty stałe zależne od wartości przedmiotu sporu.

Nie oznacza to jednak, że brak środków na opłatę sądową zamyka drogę do dochodzenia należnego odszkodowania. Osoba, która nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, może ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości albo w części. W takiej sytuacji do pozwu można dołączyć wniosek o zwolnienie od kosztów wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

Pozew o odszkodowanie powinien precyzyjnie wskazywać dochodzone roszczenia, ich wysokość, podstawę faktyczną i prawną oraz dowody. W sprawach o szkody na osobie bardzo duże znaczenie mają opinie biegłych, zwłaszcza lekarzy odpowiednich specjalności. To na podstawie opinii biegłego sąd często ocenia zakres uszczerbku, skutki wypadku, rokowania, zasadność leczenia i rehabilitacji oraz potrzebę opieki.

Proces sądowy może trwać wiele lat, ale w wielu sprawach jest jedyną realną drogą do uzyskania świadczenia odpowiadającego rzeczywistej szkodzie. Sama konieczność uiszczenia opłaty od pozwu nie powinna więc automatycznie zniechęcać do dochodzenia roszczeń, zwłaszcza gdy sprawa jest dobrze udokumentowana, a propozycja ubezpieczyciela pozostaje rażąco zaniżona.

Pomoc adwokata w sprawie o odszkodowanie

Pomoc adwokata w sprawie odszkodowawczej może obejmować zarówno etap przedsądowy, jak i sądowy. Często już właściwie przygotowane zgłoszenie roszczenia albo odwołanie od decyzji ubezpieczyciela pozwala uzyskać wyższą kwotę bez konieczności kierowania sprawy do sądu.

Adwokat może pomóc w szczególności w:

  • ocenie zasadności roszczenia,
  • ustaleniu podmiotu odpowiedzialnego za szkodę,
  • określeniu rodzaju i wysokości roszczeń,
  • przygotowaniu zgłoszenia szkody,
  • analizie decyzji ubezpieczyciela,
  • przygotowaniu odwołania albo reklamacji,
  • prowadzeniu negocjacji ugodowych,
  • ocenie, czy ugoda jest korzystna,
  • przygotowaniu pozwu,
  • reprezentacji przed sądem,
  • analizie opinii biegłych,
  • dochodzeniu zwrotu kosztów procesu.

W sprawach odszkodowawczych ważne jest, aby od początku prawidłowo określić zakres roszczeń. Pominięcie niektórych składników szkody może prowadzić do zaniżenia świadczenia albo konieczności późniejszego rozszerzania żądania. Istotne znaczenie ma również doświadczenie adwokata w prowadzeniu podobnych spraw. Pozwala ono realnie ocenić, jakiego świadczenia można dochodzić, czy propozycja ubezpieczyciela jest rzeczywiście zaniżona oraz jaka strategia negocjacyjna albo procesowa będzie najkorzystniejsza dla poszkodowanego.

Honorarium adwokackie w sprawie o odszkodowanie

W sprawach odszkodowawczych honorarium adwokackie zależy od rodzaju sprawy, wartości dochodzonego roszczenia, etapu postępowania, zakresu potrzebnych czynności oraz stopnia skomplikowania sprawy.

W wielu sprawach odszkodowawczych możliwe jest ustalenie wynagrodzenia mieszanego. Oznacza to, że klient płaci podstawowe honorarium za prowadzenie sprawy albo określony etap postępowania, a dodatkowe wynagrodzenie jest uzależnione od wyniku sprawy. Takie dodatkowe wynagrodzenie określane jest często jako premia za sukces albo success fee.

Model wynagrodzenia zależy od konkretnej sprawy. W prostszych sprawach możliwe jest ustalenie ryczałtu za analizę dokumentów, przygotowanie zgłoszenia szkody, odwołania od decyzji ubezpieczyciela albo wezwania do zapłaty. W sprawach bardziej złożonych, zwłaszcza sądowych, honorarium może być ustalane etapami, np. osobno za etap przedsądowy, przygotowanie pozwu, reprezentację przed sądem pierwszej instancji oraz ewentualne postępowanie odwoławcze.

W sprawach wymagających większego nakładu pracy możliwe jest również rozliczenie godzinowe, według ustalonej stawki godzinowej. Taki model sprawdza się zwłaszcza wtedy, gdy trudno z góry przewidzieć liczbę koniecznych czynności, ilość dokumentów, przebieg negocjacji, potrzebę analizy opinii biegłych albo długość postępowania.

Warto pamiętać, że sprawy odszkodowawcze często wymagają wielu czynności, które nie są widoczne na pierwszy rzut oka. Obejmują one m.in. analizę dokumentacji medycznej, decyzji ubezpieczyciela, kosztorysów, opinii prywatnych, korespondencji, protokołów powypadkowych, dokumentów dotyczących zatrudnienia, utraconych zarobków, kosztów leczenia, rehabilitacji i opieki. W sprawach sądowych konieczna może być także analiza opinii biegłych oraz przygotowanie zastrzeżeń do opinii, pytań uzupełniających albo dalszych wniosków dowodowych.

Przed przyjęciem sprawy omawiany jest z klientem przewidywany zakres czynności, możliwy model rozliczenia oraz dalsze koszty, które mogą pojawić się w toku sprawy. Celem jest takie ustalenie zasad wynagrodzenia, aby klient wiedział, za co płaci, jakie działania obejmuje honorarium i które czynności mogą wymagać odrębnego uzgodnienia.

W razie wygrania sprawy sąd może zasądzić od strony przeciwnej zwrot kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Należy jednak odróżnić honorarium uzgodnione między klientem a adwokatem od kosztów zasądzanych przez sąd. Koszty zastępstwa procesowego są ustalane według zasad wynikających z przepisów i nie zawsze odpowiadają pełnej kwocie honorarium rzeczywiście zapłaconego przez klienta.

Adwokat Kluczbork. Odszkodowania i zadośćuczynienia

Kancelaria Adwokacka adw. Piotra Krupińskiego w Kluczborku prowadzi sprawy o odszkodowanie, zadośćuczynienie i rentę. Pomoc prawna obejmuje sprawy przeciwko zakładom ubezpieczeń, sprawcom szkody, pracodawcom, placówkom medycznym, zarządcom nieruchomości oraz innym podmiotom odpowiedzialnym za szkodę.

Kancelaria prowadzi zarówno sprawy dotyczące wypadków komunikacyjnych, jak i inne sprawy odszkodowawcze, w tym sprawy dotyczące błędów medycznych, wypadków przy pracy, szkód na osobie, szkód w mieniu, śmierci osoby bliskiej oraz zaniżonych świadczeń wypłaconych przez ubezpieczyciela.

Jeżeli otrzymałeś zaniżoną propozycję odszkodowania, ubezpieczyciel odmówił wypłaty świadczenia albo chcesz sprawdzić, jakich roszczeń możesz dochodzić, warto skonsultować sprawę z adwokatem przed podpisaniem ugody albo skierowaniem sprawy do sądu.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie zawsze warto skonsultować się z adwokatem.

adw. Piotr Krupiński