Sprawy sądowe mogą trwać wiele miesięcy, a nawet lat. Nierzetelni dłużnicy niekiedy wykorzystują ten czas do przedłużania postępowania albo wyzbywania się majątku. W rezultacie nawet korzystny wyrok może okazać się trudny do wykonania.

Zabezpieczenie roszczenia nie przesądza o wyniku procesu, lecz ogranicza ryzyko, że po jego zakończeniu zabraknie majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Dobrze przygotowany i szybko wykonany wniosek może zatem istotnie zwiększyć szanse na rzeczywiste odzyskanie pieniędzy.

Czym jest zabezpieczenie roszczenia?

Zabezpieczenie roszczenia to instytucja postępowania cywilnego. Jej celem jest tymczasowa ochrona interesów osoby, która dochodzi swoich praw.

W praktyce chodzi o to, aby przyszły wyrok miał realne znaczenie. Samo wygranie sprawy nie zawsze wystarczy. Jeżeli dłużnik w czasie procesu wyzbędzie się majątku, korzystny wyrok może okazać się trudny do wykonania.

Zabezpieczenie nie jest klasyczną egzekucją, choć w praktyce często wykonuje je komornik. Różnica polega na celu tych czynności. W egzekucji komorniczej chodzi o przymusowe zaspokojenie wierzyciela, czyli przekazanie mu wyegzekwowanych środków. Przy zabezpieczeniu chodzi natomiast o czasowe „zamrożenie” określonego majątku albo środków do czasu prawomocnego zakończenia sprawy.

Dlatego przy zabezpieczeniu komornik może zająć rachunek bankowy albo inne składniki majątku, ale nie przekazuje wierzycielowi pieniędzy tak, jak w zwykłej egzekucji. Środki pozostają zabezpieczone do czasu dalszego rozstrzygnięcia sprawy. Dzięki temu dłużnik nie może swobodnie nimi dysponować, a wierzyciel zwiększa szansę, że po wygraniu procesu będzie z czego prowadzić egzekucję.

Dlaczego zabezpieczenie bywa tak ważne?

W typowej sprawie cywilnej powód musi przejść kilka etapów, zanim będzie mógł skierować sprawę do komornika. Najpierw sąd musi przyjąć pozew i nadać sprawie bieg. Następnie trzeba doręczyć pozew albo nakaz zapłaty dłużnikowi. Jeżeli dłużnik nie odbiera korespondencji, już sam etap doręczeń może trwać wiele miesięcy.

Kolejnym etapem może być sprzeciw, odpowiedź na pozew, wymiana dalszych pism, wyznaczenie rozprawy, przesłuchanie świadków, przeprowadzenie dowodów i wydanie wyroku. Każdy z tych etapów może zająć od kilku tygodni do kilku miesięcy. Jeżeli strona zaskarży wyrok, dochodzi jeszcze postępowanie apelacyjne.

Co do zasady wierzyciel może rozpocząć egzekucję dopiero po uzyskaniu tytułu wykonawczego. W wielu sprawach wymaga to prawomocnego zakończenia procesu i nadania orzeczeniu klauzuli wykonalności. Od wniesienia pozwu do podjęcia pierwszych realnych czynności egzekucyjnych może zatem upłynąć bardzo dużo czasu.

Więcej informacji o przygotowaniu i prowadzeniu sprawy znajdziesz w artykule „Pozew o zapłatę. Jak wygląda dochodzenie należności przed sądem?„

Czas działa na korzyść nierzetelnego dłużnika

Przewlekłość postępowania bywa szczególnie niebezpieczna wtedy, gdy dłużnik świadomie wykorzystuje czas procesu. Może nie odbierać korespondencji, zmieniać adres, składać pisma wyłącznie dla przedłużenia sprawy albo prowadzić rozmowy ugodowe bez rzeczywistej woli zapłaty.

W tym samym czasie dłużnik może wyprzedawać majątek, przepisywać nieruchomości, przenosić środki na inne rachunki albo regulować tylko wybrane zobowiązania. Nawet jeżeli roszczenie wierzyciela jest dobrze udokumentowane, realna możliwość odzyskania pieniędzy może z każdym miesiącem maleć.

Zabezpieczenie zmienia dynamikę sporu

Zabezpieczenie roszczenia może istotnie wpłynąć na zachowanie pozwanego. Dłużnik od początku widzi, że sprawa nie ogranicza się do samego pozwu i wielomiesięcznego oczekiwania na wyrok.

Jeżeli sąd udzieli zabezpieczenia, dłużnik może odczuć skutki postępowania znacznie wcześniej. Może dojść do zajęcia rachunku bankowego, ustanowienia hipoteki przymusowej, zajęcia wierzytelności albo ograniczenia możliwości sprzedaży nieruchomości.

To zmienia układ sił. Dłużnik, który liczył na przewlekanie postępowania, unikanie odbioru korespondencji albo spokojne wyzbywanie się majątku, traci część swojej przewagi. W wielu sprawach zabezpieczenie skłania drugą stronę do poważniejszego potraktowania sporu.

Czy dłużnik dowie się o wniosku o zabezpieczenie?

Takie rozwiązanie ogranicza ryzyko, że przed wykonaniem zabezpieczenia pozwany rozporządzi majątkiem objętym wnioskiem. Nie jest to jednak reguła obowiązująca w każdej sprawie. Sposób procedowania zależy od rodzaju roszczenia i żądanego zabezpieczenia.

Sąd często rozpoznaje wniosek o zabezpieczenie bez wcześniejszego wysłuchania pozwanego. W rezultacie dłużnik może dowiedzieć się o zabezpieczeniu dopiero po wydaniu postanowienia, a niekiedy podczas jego wykonywania.

Zabezpieczenie jako narzędzie negocjacyjne

Zabezpieczenie roszczenia nie służy do bezprawnego nacisku na dłużnika. Jego celem jest ochrona przyszłego wykonania orzeczenia. Nie można jednak pomijać jego praktycznego znaczenia negocjacyjnego.

Dłużnik, którego rachunek bankowy został zajęty albo którego nieruchomość obciążono hipoteką przymusową, często inaczej ocenia ryzyko dalszego sporu. Może dojść do wniosku, że dalsze przeciąganie sprawy nie jest już dla niego opłacalne. Ma to szczególne znaczenie, jeżeli zamierzał sprzedać nieruchomość lub zamierzał przeprowadzić inne operacje finansowe.

W niektórych sprawach, szczególnie tych o charakterze spornym, zabezpieczenie otwiera drogę do realnych rozmów ugodowych. Dłużnik zaczyna traktować wierzyciela poważnie, ponieważ widzi, że roszczenie zostało nie tylko zgłoszone, ale również wstępnie ocenione przez sąd jako wiarygodne. Dodatkowo wierzyciel jest zdeterminowany w swoich działaniach.

Podstawy prawne zabezpieczenia roszczenia

Zabezpieczenie roszczenia regulują przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Podstawowe znaczenie mają art. 730 i następne k.p.c.

Zgodnie z art. 730 k.p.c. zabezpieczenia można żądać w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd albo sąd polubowny. Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania albo w jego toku.

Najważniejszy jest art. 730¹ k.p.c. Przepis ten wskazuje dwie podstawowe przesłanki. Trzeba uprawdopodobnić roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia.

Wniosek musi też odpowiadać wymaganiom z art. 736 k.p.c. Trzeba wskazać sposób zabezpieczenia, sumę zabezpieczenia i okoliczności uzasadniające wniosek.

Uprawdopodobnienie roszczenia

Uprawdopodobnienie roszczenia oznacza, że powód musi pokazać sądowi, iż jego żądanie jest wiarygodne. Nie trzeba jeszcze udowadniać sprawy tak jak na końcu procesu, ale trzeba pokazać wiarygodny i spójny materiał.

Jeśli roszczenie opiera się wyłącznie na twierdzeniach powoda, to wówczas szanse na uwzględnienie wniosku o zabezpieczenie nie będą zbyt wysokie.

Dlatego znaczenie mogą mieć m.in.:

  • umowy,
  • faktury,
  • wezwania do zapłaty,
  • potwierdzenia przelewów,
  • korespondencja,
  • protokoły odbioru,
  • uznanie długu,
  • dokumenty księgowe,
  • zdjęcia,
  • wydruki z ksiąg wieczystych,
  • dokumenty dotyczące majątku pozwanego.

Im lepiej przygotowany materiał, tym większa szansa na zabezpieczenie.

Interes prawny w zabezpieczeniu

Drugą przesłanką jest interes prawny. Chodzi o wykazanie, że brak zabezpieczenia może utrudnić albo uniemożliwić wykonanie przyszłego orzeczenia.

W praktyce trzeba pokazać ryzyko. Może to być ryzyko wyzbycia się majątku, zadłużenia pozwanego, ukrywania dochodów, przenoszenia środków albo celowego przedłużania sprawy.

Interes prawny może wynikać także z zachowania pozwanego. Jeżeli pozwany unika kontaktu, nie odbiera korespondencji albo zapowiada, że nie zapłaci, warto to opisać i wykazać zaoferowanym materiałem dowodowym.

Jak można zabezpieczyć roszczenie pieniężne?

Przy roszczeniach pieniężnych przepisy przewidują kilka sposobów zabezpieczenia. Najczęściej chodzi o czasowe zajęcie majątku pozwanego.

Zabezpieczenie może nastąpić m.in. przez:

  • zajęcie rachunku bankowego,
  • zajęcie wynagrodzenia za pracę,
  • zajęcie wierzytelności,
  • zajęcie ruchomości,
  • ustanowienie hipoteki przymusowej,
  • ustanowienie zakazu zbywania nieruchomości,
  • zajęcie udziałów albo praw majątkowych.

Wybór sposobu zabezpieczenia ma duże znaczenie. Nie każde zabezpieczenie będzie dobre w każdej sprawie.

Jeżeli pozwany ma nieruchomość, warto rozważyć hipotekę przymusową. Jeżeli prowadzi działalność, znaczenie mogą mieć rachunki bankowe albo wierzytelności od kontrahentów.

Zajęcie rachunku bankowego może objąć nie tylko środki znajdujące się na nim w chwili zajęcia, lecz także późniejsze wpływy, aż do wysokości sumy zabezpieczenia. Ma to znaczenie zwłaszcza w przypadku przedsiębiorcy oczekującego płatności od kontrahentów.

Jeżeli dłużnik wystawił faktury, które nie zostały jeszcze opłacone, późniejsze wpływy na zajęty rachunek mogą zostać objęte zabezpieczeniem. Środki nie trafiają jednak bezpośrednio do wierzyciela, lecz pozostają zabezpieczone zgodnie z przepisami do czasu dalszego rozstrzygnięcia sprawy.

Zabezpieczenie roszczeń niepieniężnych

Zabezpieczenie nie dotyczy tylko zapłaty. Można zabezpieczać także roszczenia niepieniężne.

Takie sprawy wymagają innego podejścia. Sąd może uregulować prawa i obowiązki stron na czas procesu. Może też zakazać określonych działań albo nakazać określone zachowanie.

Przykładowo zabezpieczenie może dotyczyć zakazu zbywania rzeczy, zakazu publikacji, uregulowania kontaktów, zakazu prowadzenia określonych prac albo zabezpieczenia roszczeń związanych z nieruchomością.

W takich sprawach trzeba szczególnie uważać na sposób sformułowania wniosku. Zabezpieczenie powinno chronić uprawnionego, ale nie może nadmiernie obciążać drugiej strony.

Zabezpieczenie przed wniesieniem pozwu

Zabezpieczenia można żądać jeszcze przed wniesieniem pozwu. To rozwiązanie może być bardzo skuteczne, gdy sprawa wymaga szybkiego działania.

Jeżeli sąd udzieli zabezpieczenia przed wszczęciem sprawy, wyznaczy termin na wniesienie pozwu. Powód musi tego terminu pilnować. W przeciwnym razie zabezpieczenie może upaść.

Zabezpieczenie przed pozwem może być dobrym rozwiązaniem, gdy istnieje ryzyko szybkiego wyprowadzenia majątku. Może też pomóc, gdy powód potrzebuje czasu na przygotowanie pełnego pozwu, ale nie może czekać z ochroną swoich interesów.

Zabezpieczenie razem z pozwem

Najczęściej wniosek o zabezpieczenie składa się razem z pozwem. To rozwiązanie jest czytelne, procesowo wygodne i tanie.

Sąd od razu otrzymuje pozew, dowody i wniosek o zabezpieczenie. Może więc ocenić roszczenie oraz ryzyko związane z brakiem zabezpieczenia.

Dodatkowo wniosek o udzielenie zabezpieczenia wniesiony wraz z pozwem nie podlega opłacie. Opłata taka wymagana jest w przypadku wniosków o udzielenie zabezpieczenia nieskładanych wraz z pozwem.

Know-how przy zabezpieczeniu roszczenia

Skuteczny wniosek o zabezpieczenie wymaga czegoś więcej niż przepisania przesłanek z k.p.c. Trzeba zbudować logiczną konstrukcję procesową.

Najpierw trzeba ustalić, jakie roszczenie ma być zabezpieczone. Potem trzeba dobrać właściwy sposób zabezpieczenia. Następnie trzeba wykazać, że bez zabezpieczenia przyszłe orzeczenie może być trudne do wykonania.

Znaczenie ma także kolejność działań. Niekiedy warto złożyć wniosek jeszcze przed wniesieniem pozwu. W innych sprawach lepiej zawrzeć go bezpośrednio w pozwie. Może się również okazać, że najpierw trzeba zebrać informacje o majątku pozwanego.

To jest obszar, w którym doświadczenie i praktyczna strategia mają duże znaczenie. Dobry wniosek powinien być konkretny, dobrze udokumentowany i dostosowany do celu, który powód chce osiągnąć.

Najczęstsze błędy przy wniosku o zabezpieczenie

Wnioski o zabezpieczenie często upadają przez zbyt ogólną argumentację. Samo twierdzenie, że pozwany może nie zapłacić, zwykle nie wystarcza.

Najczęstsze błędy to:

  • brak konkretnego sposobu zabezpieczenia,
  • brak wskazania sumy zabezpieczenia,
  • słabe uprawdopodobnienie roszczenia,
  • ogólnikowy opis interesu prawnego,
  • brak dokumentów,
  • zbyt szerokie żądanie,
  • żądanie nadmiernie obciążające pozwanego,
  • brak powiązania między ryzykiem a sposobem zabezpieczenia.

Sąd powinien widzieć, dlaczego dany sposób zabezpieczenia jest potrzebny. Powinien też widzieć, że powód nie żąda więcej, niż jest konieczne do ochrony jego praw.

Co dzieje się po udzieleniu zabezpieczenia?

Po udzieleniu zabezpieczenia sąd wydaje postanowienie. Następnie trzeba doprowadzić do jego wykonania.

W przypadku zabezpieczenia pieniężnego często konieczne jest skierowanie sprawy do komornika. Komornik może zająć rachunek bankowy, wynagrodzenie, ruchomości albo inne prawa majątkowe.

Jeżeli zabezpieczenie dotyczy nieruchomości, znaczenie może mieć wpis w księdze wieczystej. Przy hipotece przymusowej trzeba zadbać o właściwe dokumenty i wniosek wieczystoksięgowy.

Samo postanowienie o zabezpieczeniu to więc nie zawsze koniec działania. Trzeba jeszcze zadbać o jego skuteczne wykonanie.

Czy pozwany może zaskarżyć zabezpieczenie?

Tak. Pozwany może zaskarżyć postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia. Może też próbować wykazać, że zabezpieczenie jest zbyt szerokie albo nieuzasadnione.

Dlatego wniosek powinien być przygotowany tak, aby bronił się również na dalszym etapie. Trzeba liczyć się z tym, że pozwany będzie próbował uchylić albo ograniczyć zabezpieczenie.

Dobrze przygotowana argumentacja utrudnia takie działania. Pokazuje, że zabezpieczenie wynika z konkretnych faktów, a nie z próby wywarcia presji.

W sprawach spornych warto od początku zakładać, że zabezpieczenie będzie przedmiotem dalszej walki procesowej.

Pomoc adwokata przy zabezpieczeniu roszczenia

Pomoc adwokata może obejmować analizę sprawy, ocenę szans na zabezpieczenie, dobór sposobu zabezpieczenia i przygotowanie wniosku.

Adwokat może pomóc m.in. w:

  • ocenie, czy roszczenie nadaje się do zabezpieczenia,
  • wyborze właściwego sposobu zabezpieczenia,
  • analizie dokumentów,
  • ustaleniu majątku dłużnika,
  • przygotowaniu wniosku,
  • przygotowaniu pozwu z wnioskiem o zabezpieczenie,
  • wykonaniu zabezpieczenia przez komornika,
  • reakcji na zażalenie dłużnika,
  • dalszym prowadzeniu sprawy.

W sprawach o zabezpieczenie liczy się szybkość, precyzja i dobór właściwego narzędzia. Błędnie dobrany sposób zabezpieczenia może nie dać realnej ochrony, nawet jeżeli sąd uwzględni wniosek.

Honorarium adwokackie przy wniosku o zabezpieczenie

Wniosek o zabezpieczenie wymaga indywidualnej analizy. Nakład pracy zależy od rodzaju roszczenia, liczby dokumentów, majątku dłużnika i wybranego sposobu zabezpieczenia.

Przygotowanie wniosku obejmuje zwykle analizę podstawy roszczenia, ocenę interesu prawnego, dobór sposobu zabezpieczenia, przygotowanie argumentacji oraz opracowanie dokumentów do złożenia w sądzie.

Jeżeli zabezpieczenie ma być elementem pozwu, trzeba połączyć argumentację dotyczącą roszczenia z argumentacją dotyczącą ryzyka. W sprawach bardziej złożonych konieczne może być także poszukiwanie i analiza ksiąg wieczystych, rejestrów, postępowań egzekucyjnych albo dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej dłużnika.

W przypadku powierzenia prowadzenia całej sprawy o zapłatę, honorarium za złożenie wniosku o udzielenie zabezpieczenia jest uwzględniane w całkowitym koszcie pomocy prawnej.

Adwokat Kluczbork. Zabezpieczenie roszczenia i sprawy o zapłatę

Kancelaria Adwokacka adw. Piotra Krupińskiego w Kluczborku pomaga w sprawach obejmujących zabezpieczenie roszczeń. Pomoc obejmuje analizę dokumentów, ocenę szans na zabezpieczenie, przygotowanie wniosku, przygotowanie pozwu oraz dalsze działania po uzyskaniu zabezpieczenia.

Jeżeli obawiasz się, że pozwany może wyzbyć się majątku, ukrywać dochody albo przewlekać postępowanie, warto rozważyć wniosek o zabezpieczenie już na początku sprawy.

W wielu sprawach szybkie i dobrze przygotowane zabezpieczenie może przesądzić o tym, czy późniejszy wyrok będzie miał realną wartość.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie zawsze warto skonsultować się z adwokatem.

adw. Piotr Krupiński