Warunkowe przedterminowe zwolnienie, często określane skrótem WPZ, pozwala skazanemu opuścić zakład karny przed wykonaniem całej kary. Nie oznacza jednak darowania kary, a o tym czy skazany będzie mógł skorzystać z tej instytucji decyduje sąd penitencjarny.
Sąd ocenia, czy skazany daje podstawy do przyjęcia, że po zwolnieniu będzie przestrzegał porządku prawnego. Najważniejsze nie jest więc samo wykonanie określonej części kary. Kluczowe jest wykazanie, że dalsze wykonywanie kary w zakładzie karnym nie jest konieczne.
Dobrze przygotowany wniosek o warunkowe przedterminowe zwolnienie powinien pokazać sądowi konkretną sytuację skazanego, jego zachowanie w zakładzie karnym, plan na życie po zwolnieniu oraz realne podstawy do przyjęcia istnienia pozytywnej prognozy kryminologicznej.
Czym jest warunkowe przedterminowe zwolnienie?
Warunkowe przedterminowe zwolnienie polega na tym, że skazany opuszcza zakład karny przed końcem kary, ale pozostaje w okresie próby. Jeżeli przestrzega prawa i wykonuje nałożone obowiązki, kara zostaje uznana za wykonaną po upływie określonego czasu.
Nie jest to nagroda za samo poprawne lub dobre zachowanie. Sąd bada całą sytuację życiową skazanego. Znaczenie mają m.in. postawa, właściwości osobiste, warunki osobiste, okoliczności popełnienia przestępstwa, zachowanie po jego popełnieniu i zachowanie w czasie wykonywania kary.
Dlatego wniosek o WPZ powinien być konkretny. Powinien odpowiadać na pytanie, dlaczego właśnie skazany może bezpiecznie wykonywać dalszą część kary na wolności i z jakich powodów zasługuje na tego rodzaju nagrodę.
Kiedy można ubiegać się o WPZ?
Co do zasady skazanego można warunkowo zwolnić po odbyciu co najmniej połowy kary. W niektórych przypadkach próg jest wyższy.
Jeżeli osadzony został skazany jako recydywista z art. 64 § 1 k.k., czyli popełnił kolejne umyślne przestępstwo podobne do przestępstwa, za które był już skazany, w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary, może ubiegać się o warunkowe zwolnienie dopiero po odbyciu co najmniej 2/3 kary.
Jeszcze surowszy próg dotyczy skazanych objętych art. 64 § 2 k.k. albo art. 64a k.k. Chodzi tu o dalej idącą postać powrotu do przestępstwa albo szczególne przypadki wielokrotnej recydywy. W takich sprawach skazany może ubiegać się o warunkowe zwolnienie dopiero po odbyciu co najmniej 3/4 kary.
W praktyce oznacza to, że przed przygotowaniem wniosku o WPZ trzeba dokładnie sprawdzić treść wyroku. Znaczenie ma nie tylko wymiar kary, ale również to, czy sąd przyjął działanie w warunkach recydywy i jaka podstawa prawna została uwzględniona w wyroku.
Przy karze 25 lat pozbawienia wolności warunkowe zwolnienie może nastąpić po odbyciu co najmniej 15 lat kary. Przy karze dożywotniego pozbawienia wolności aktualny próg wynosi 30 lat.
Spełnienie progu formalnego nie wystarcza
Częsty błąd polega na założeniu, że po odbyciu połowy kary skazanemu „należy się” warunkowe zwolnienie. Tak nie jest.
Wykonanie wymaganej części kary otwiera dopiero możliwość złożenia wniosku. Nie przesądza o wyniku sprawy.
Sąd bada przesłankę materialną. Ocenia, czy postawa skazanego uzasadnia przekonanie, że po zwolnieniu będzie przestrzegał prawa.
W praktyce sąd bierze pod uwagę wiele elementów. Znaczenie ma opinia zakładu karnego, zachowanie skazanego, nagrody, kary dyscyplinarne, udział w programach, praca, stosunek do popełnionego czynu, relacje rodzinne i plan na życie po zwolnieniu.
Sądy penitencjarne, w tym Sąd Okręgowy w Opolu, często zwracają uwagę, że przestrzeganie regulaminu, brak konfliktów i wykonywanie podstawowych obowiązków stanowi oczekiwany standard odbywania kary, a nie nadzwyczajną okoliczność przemawiającą automatycznie za warunkowym zwolnieniem.
Dlatego we wniosku warto wykazać coś więcej niż tylko „dobre zachowanie”. Znaczenie mogą mieć konkretne przejawy zmiany postawy skazanego: systematyczna praca, udział w terapii albo programach resocjalizacyjnych, nagrody, brak kar dyscyplinarnych, naprawienie szkody, realne wsparcie rodziny, przygotowane miejsce zamieszkania, możliwość podjęcia zatrudnienia oraz odpowiedzialny plan funkcjonowania po opuszczeniu zakładu karnego.
Innymi słowy, wniosek o WPZ powinien przekonać sąd, że zachowanie skazanego nie jest jedynie biernym dostosowaniem się do warunków izolacji, lecz rzeczywistym potwierdzeniem, że cele kary zostały w istotnym zakresie osiągnięte.
Kto może złożyć wniosek o warunkowe zwolnienie?
Wniosek o warunkowe przedterminowe zwolnienie może złożyć sam skazany, jego obrońca, dyrektor zakładu karnego, sądowy kurator zawodowy albo prokurator.
W praktyce najczęściej wniosek składa skazany albo jego obrońca. Dobrze skonstruowany wniosek, znajdujący oparcie w zaoferowanym materiale dowodowym, stanowi punkt wyjścia dla osiągnięcia korzystnego rozstrzygnięcia w sprawie.
Wniosek powinien zawierać argumenty i dokumenty. Powinien pokazywać, że skazany ma realny plan na życie po opuszczeniu zakładu karnego.
Jeżeli wniosek jest ogólny, sąd oprze się głównie na aktach, opinii jednostki i stanowisku prokuratora. Często to za mało by osiągnąć zamierzony efekt.
Co sąd bierze pod uwagę?
Sąd penitencjarny ocenia, czy wobec skazanego można postawić pozytywną prognozę. Nie chodzi o formalną deklarację poprawy. Chodzi o konkretne fakty.
Znaczenie mogą mieć m.in.:
- zachowanie w zakładzie karnym,
- liczba i charakter nagród,
- brak kar dyscyplinarnych,
- praca w zakładzie karnym,
- udział w terapii albo programach resocjalizacyjnych,
- ukończenie kursów lub szkoleń,
- stosunek do popełnionego czynu,
- naprawienie szkody albo starania w tym kierunku,
- kontakt z rodziną,
- posiadanie miejsca zamieszkania po zwolnieniu,
- możliwość podjęcia pracy,
- plan leczenia albo terapii,
- dotychczasowy sposób życia.
Nie jest to katalog zamknięty ani tez katalog elementów obligatoryjnych. Każda sprawa jest inna, a adwokat może pomóc wyeksponować okoliczności kluczowe z punktu widzenia skutecznego ubiegania się o warunkowe przedterminowe zwolnienie.
Jak zwiększyć szanse na warunkowe przedterminowe zwolnienie?
Szanse na WPZ zwiększa konsekwentne przygotowanie do sprawy skazanego. Do wniosku skazany powinien przygotowywać się co najmniej na kilka miesięcy przed tym jak spełnione zostaną formalne przesłanki ubiegania się o WPZ. W przypadku dłuższych kar pozbawienia wolności, okres w którym zachowanie skazanego powinno utrzymywać się na poziomie uzasadniającym udzielenie warunkowego przedterminowego zwolnienia powinien być dłuższy.
Warto przygotować dokumenty potwierdzające:
- posiadanie miejsca zamieszkania po zwolnieniu,
- możliwość podjęcia pracy,
- wsparcie rodziny,
- kontynuację leczenia albo terapii,
- naprawienie szkody albo spłatę zobowiązań,
- udział w programach i szkoleniach,
- pozytywne zachowanie w zakładzie karnym,
- brak konfliktów i kar dyscyplinarnych.
Przepustka jako element przygotowania do WPZ
Przed złożeniem wniosku o warunkowe przedterminowe zwolnienie warto ubiegać się i uzyskać przepustki albo zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego.
Skazanemu, który wyróżnia się dobrym zachowaniem, mogą być przyznawane nagrody. Jedną z nich jest zezwolenie na opuszczenie zakładu karnego bez dozoru na okres nieprzekraczający jednorazowo 14 dni. Taką nagrodę można przyznać skazanemu, którego postawa uzasadnia przypuszczenie, że w czasie pobytu poza zakładem karnym będzie przestrzegał porządku prawnego.
Znaczenie może mieć również art. 165 § 2 k.k.w., który przewiduje możliwość zezwolenia skazanemu na opuszczenie zakładu karnego łącznie na czas do 14 dni, zwłaszcza w celu podjęcia starań o uzyskanie po zwolnieniu odpowiedniego miejsca zamieszkania i pracy. Zezwolenia udziela dyrektor zakładu karnego.
Mimo, iż dla skazanych opuszczenie zakładu karnego na kilka dni nie jest satysfakcjonujące, a czasem nastręcza problemy z dotarciem do domu oddalonego o wiele kilometrów od zakładu karnego, to jednak skorzystanie z takiego zezwolenia ma znaczenie przy późniejszej ocenie wniosku o WPZ.
Pokazuje bowiem, że skazany potrafił funkcjonować poza zakładem karnym, wrócił w terminie do zakładu karnego, przestrzegał zasad i nie nadużył zaufania administracji penitencjarnej. Nie gwarantuje to warunkowego zwolnienia, ale może wzmacniać argumentację dotyczącą pozytywnej prognozy kryminologicznej.
Wniosek do dyrektora zakładu karnego o przepustkę powinien być konkretny. Warto wskazać cel opuszczenia zakładu, np. rozmowę z potencjalnym pracodawcą, ustalenie miejsca zamieszkania, sprawy rodzinne związane z readaptacją albo inne czynności przygotowujące skazanego do życia po zwolnieniu. Trzeba też wykazać, że dotychczasowa postawa skazanego uzasadnia zaufanie, iż poza zakładem będzie przestrzegał prawa i wróci w wyznaczonym terminie.
Posiedzenie w przedmiocie WPZ
O warunkowym przedterminowym zwolnieniu orzeka sąd penitencjarny. W praktyce posiedzenie często odbywa się w formie hybrydowej. Sędzia oraz prokurator znajdują się w budynku sądu, a ze skazanym oraz administracją zakładu karnego łączą się przy użyciu połączenia audio-wideo.
Obrońca skazanego może brać udział w posiedzeniu razem ze skazanym w budynku zakładu karnego. Niektóre sądy penitencjarne dopuszczają również udział obrońcy w posiedzeniu z budynku sądu, co w wielu sprawach może być korzystniejsze z perspektywy przedstawienia stanowiska obrony.
Na posiedzeniu sąd analizuje akta, opinię zakładu karnego, stanowisko prokuratora oraz argumenty skazanego. Może zadawać pytania dotyczące przebiegu odbywania kary, zachowania skazanego, planów po zwolnieniu, miejsca zamieszkania, pracy, relacji rodzinnych albo stosunku do popełnionego czynu.
Z punktu widzenia obrony możliwość udziału adwokata w posiedzeniu z budynku sądu może pozwolić na pełniejsze przedstawienie wniosku skazanego i sprawniejszą reakcję na stanowisko prokuratora. Obrońca może odnieść się do argumentów przeciwnych zwolnieniu, zwrócić uwagę sądu na korzystne elementy opinii penitencjarnej, przedstawić dokumenty złożone na poparcie wniosku oraz uporządkować te okoliczności, które przemawiają za pozytywną prognozą kryminologiczną.
Nie oznacza to, że udział obrońcy w zakładzie karnym jest bez znaczenia. W niektórych sprawach obecność adwokata przy skazanym może pomóc w przygotowaniu go do wypowiedzi przed sądem i ograniczyć stres związany z posiedzeniem. Wybór miejsca udziału obrońcy powinien jednak zależeć od praktyki danego sądu, możliwości technicznych oraz tego, jaki sposób reprezentacji najlepiej zabezpiecza interes skazanego.
Okres próby po warunkowym zwolnieniu
Warunkowe zwolnienie nie kończy sprawy. Po wyjściu skazany pozostaje w okresie próby.
Co do zasady okres próby odpowiada części kary pozostałej do odbycia. Nie może być jednak krótszy niż 2 lata ani dłuższy niż 5 lat. Przy niektórych kategoriach skazań okres próby jest dłuższy.
Sąd może oddać warunkowo zwolnionego pod dozór kuratora. Może też nałożyć obowiązki, np. informowania o przebiegu okresu próby, podjęcia pracy, leczenia, powstrzymania się od określonych zachowań albo naprawienia szkody.
Jeżeli zwolniony narusza porządek prawny albo nie wykonuje obowiązków, sąd może odwołać warunkowe zwolnienie. Wtedy skazany zmuszony jest wrócić do zakładu karnego.
Co zrobić po oddaleniu wniosku o WPZ przez sąd penitencjarny?
Oddalenie wniosku o warunkowe przedterminowe zwolnienie przez sąd penitencjarny nie zawsze kończy sprawę. W pierwszej kolejności trzeba ocenić, czy istnieją podstawy do zaskarżenia postanowienia.
Na postanowienie o oddaleniu wniosku o warunkowe przedterminowe zwolnienie przysługuje zażalenie. Termin na jego wniesienie jest krótki, dlatego po ogłoszeniu albo doręczeniu postanowienia warto szybko przeanalizować uzasadnienie sądu. Zażalenie powinno odnosić się do konkretnych przyczyn oddalenia wniosku, a nie ograniczać się do ogólnej polemiki z rozstrzygnięciem.
W zażaleniu można wskazywać m.in. na pominięcie istotnych okoliczności, błędną ocenę opinii penitencjarnej, nieuwzględnienie dokumentów potwierdzających pracę, miejsce zamieszkania, wsparcie rodziny, naprawienie szkody albo inne elementy przemawiające za pozytywną prognozą kryminologiczną.
Jeżeli brak jest podstaw do zaskarżenia postanowienia albo zażalenie nie zostanie uwzględnione, trzeba przygotować się do kolejnego wniosku. Wtedy szczególne znaczenie ma analiza argumentów sądu penitencjarnego. Należy wziąć pod uwagę to co przesądziło o oddaleniu wniosku i jakie okoliczności można poprawić przed ponownym wystąpieniem o WPZ.
Pomoc adwokata przy ubieganiu się o warunkowe przedterminowe zwolnienie
Pomoc adwokata może obejmować analizę sytuacji skazanego, ocenę terminu do złożenia wniosku, określenie niezbędnych dokumentów uzasadniających wniosek i przygotowanie argumentacji.
Adwokat może pomóc m.in. w:
- przygotowaniu wniosku,
- skompletowaniu dokumentów,
- przygotowaniu oświadczeń dotyczących pracy i mieszkania,
- ocenie ryzyk wynikających z kar dyscyplinarnych,
- przygotowaniu skazanego do posiedzenia,
- pomocy w przygotowaniu wniosku o przepustkę do dyrektora zakładu karnego,
- udziale w posiedzeniu przed sądem penitencjarnym,
- analizie postanowienia o oddaleniu wniosku i przygotowaniu zażalenia.
Honorarium adwokackie w sprawie o WPZ
Honorarium w sprawie o warunkowe przedterminowe zwolnienie zależy od zakresu czynności, liczby dokumentów i miejsca odbywania kary.
Przygotowanie i prowadzenie sprawy o warunkowe przedterminowe zwolnienie wymaga zazwyczaj od około 10 do 20 godzin pracy adwokata. W tym czasie mieści się analiza sytuacji skazanego, ustalenie daty, od której może ubiegać się o WPZ, rozmowa ze skazanym, ewentualny kontakt z jego rodziną, zgromadzenie dokumentów, analiza opinii penitencjarnej, ocena dotychczasowego przebiegu odbywania kary, przygotowanie wniosku, omówienie jego treści oraz przygotowanie do posiedzenia przed sądem penitencjarnym.
W sprawach o WPZ nie chodzi wyłącznie o sporządzenie krótkiego pisma. Trzeba zbudować przekonujący obraz skazanego: jego zachowania w zakładzie karnym, postępów w resocjalizacji, warunków osobistych, możliwości zatrudnienia i realnego planu po opuszczeniu zakładu karnego. Dopiero takie przygotowanie pozwala przedstawić sądowi argumenty przemawiające za pozytywną prognozą kryminologiczną.
Ustalone honorarium obejmuje czynności uzgodnione przed przyjęciem sprawy. Sporządzenie zażalenia na postanowienie o oddaleniu wniosku o WPZ nie jest objęte podstawowym zakresem prowadzenia sprawy i wymaga odrębnego wynagrodzenia.
Adwokat Kluczbork. Warunkowe przedterminowe zwolnienie
Kancelaria Adwokacka adw. Piotra Krupińskiego w Kluczborku prowadzi sprawy karne wykonawcze i penitencjarne, w tym sprawy o warunkowe przedterminowe zwolnienie.
Pomoc prawna obejmuje analizę sytuacji skazanego, przygotowanie wniosku, kontakt z rodziną, zebranie dokumentów, przygotowanie argumentacji oraz udział w posiedzeniu przed sądem penitencjarnym.
Jeżeli skazany zbliża się do terminu, w którym może ubiegać się o WPZ, warto rozpocząć przygotowania wcześniej. W sprawach o warunkowe zwolnienie dobre zachowanie w zakładzie karnym jest ważne, ale samo w sobie nie zawsze wystarcza. Trzeba jeszcze pokazać sądowi, że skazany ma realny plan na życie po wyjściu.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie zawsze warto skonsultować się z adwokatem.
adw. Piotr Krupiński
