Kodeks postępowania karnego przewiduje środki zapobiegawcze w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. Organy mogą stosować je wobec podejrzanego albo oskarżonego. Muszą jednak zgromadzić dowody wskazujące na duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa i wykazać potrzebę zabezpieczenia postępowania.
Środki zapobiegawcze, a w szczególności tymczasowe aresztowanie poprzedzone zatrzymaniem, należą do najbardziej dolegliwych instrumentów procesowych. W praktyce pierwsze godziny po zatrzymaniu często stawiają podejrzanego w sytuacji wyraźnej nierównowagi wobec organów ścigania. Z jednej strony znajduje się osoba zatrzymana, pozbawiona swobody, często zaskoczona sytuacją i pozbawiona bieżącego kontaktu z bliskimi. Z drugiej strony występują funkcjonariusze Policji, prokurator oraz zgromadzony już materiał procesowy. W takich warunkach obrońca czuwa nad prawidłowością czynności i chroni podejrzanego przed pochopnym składaniem wyjaśnień. Dba również, aby presja sytuacyjna albo jednostronna teza śledcza nie ukształtowały stanowiska podejrzanego.
Sposób zachowania podczas pierwszego przesłuchania i decyzje z pierwszych godzin po zatrzymaniu mogą wpłynąć na całą sprawę karną. Dlatego udział adwokata już od pierwszych czynności może mieć kluczowe znaczenie.
W ciągu pierwszych 72 godzin organy mogą zdecydować o tymczasowym aresztowaniu. W tym czasie kształtuje się również dalsza linia obrony.
Spis treści
- Zatrzymanie
- Tymczasowe aresztowanie jako najsurowszy środek zapobiegawczy
- Poręczenie majątkowe, czyli kaucja w sprawie karnej
- Dozór Policji
- Zakaz opuszczania kraju i zatrzymanie paszportu
- Zakaz kontaktowania się i zakaz zbliżania się
- Jak kwestionować środek zapobiegawczy?
- Pomoc adwokata po zatrzymaniu i w sprawach aresztowych. Honorarium adwokackie
- Adwokat Kluczbork, środki zapobiegawcze i tymczasowe aresztowanie
Zatrzymanie
W sprawach, w których dochodzi do zatrzymania, czas ma zasadnicze znaczenie. Zatrzymanie może trwać do 48 godzin. Jeżeli prokurator skieruje wniosek o areszt w ciągu 48 godzin, sąd ma kolejne 24 godziny na jego rozpoznanie. W ciągu około 72 godzin sąd może więc zdecydować, czy podejrzany odzyska wolność, czy trafi do aresztu.
Ten etap sprawy jest szczególnie istotny, ponieważ właśnie wtedy:
- podejrzany jest często po raz pierwszy przesłuchiwany,
- zapada decyzja, czy składać wyjaśnienia, czy odmówić ich składania,
- prokurator może formułować wniosek o tymczasowe aresztowanie,
- sąd ocenia, czy areszt jest konieczny,
- obrona może przedstawić argumenty za zastosowaniem środków wolnościowych,
- można złożyć dokumenty potwierdzające stałe miejsce zamieszkania, pracę, rodzinę, stan zdrowia lub inne okoliczności przemawiające przeciwko aresztowi.
Z tego powodu rodzina powinna jak najszybciej skontaktować się z adwokatem. Najlepiej zrobić to bezpośrednio po zatrzymaniu albo uzyskaniu informacji o czynnościach wobec bliskiej osoby. Osoba zatrzymana może nie znać numeru telefonu do adwokata albo nie wiedzieć, jaką decyzję procesową podjąć. Często działa pod silnym stresem i pozostaje zdezorientowana.
Kto może ustanowić obrońcę dla osoby zatrzymanej?
W praktyce z prośbą o pomoc prawną po zatrzymaniu najczęściej zgłaszają się osoby bliskie podejrzanego. Jest to naturalne, ponieważ osoba zatrzymana często nie ma realnej możliwości samodzielnego zorganizowania obrony. Może nie znać numeru telefonu do adwokata, może być zdezorientowana, znajdować się pod silnym stresem albo nie wiedzieć, jakie decyzje procesowe powinna podjąć.
Dlatego w sytuacji zatrzymania nie warto zakładać, że podejrzany sam skontaktuje się z obrońcą. Jeżeli rodzina albo osoba bliska wie o zatrzymaniu, powinna możliwie szybko skontaktować się z adwokatem. Adwokat może udzielić podstawowych informacji, wyjaśnić możliwy przebieg najbliższych czynności oraz wskazać, jakie dokumenty albo informacje mogą mieć znaczenie dla sprawy.
Każda osoba może upoważnić adwokata do obrony zatrzymanego, dopóki sam podejrzany nie ustanowi obrońcy. Adwokat może następnie skontaktować się z organem, podjąć próbę spotkania z zatrzymanym i uczestniczyć w czynnościach. Ustala również, czy podejrzany chce korzystać z jego pomocy.
Takie działanie ma szczególne znaczenie przed przesłuchaniem lub złożeniem przez prokuratora wniosku o areszt. Szybka reakcja może zapewnić podejrzanemu pomoc obrońcy już na początkowym i najważniejszym etapie sprawy.
Tymczasowe aresztowanie jako najsurowszy środek zapobiegawczy
Tymczasowe aresztowanie jest najbardziej dolegliwym środkiem zapobiegawczym. Polega na faktycznym pozbawieniu wolności podejrzanego albo oskarżonego jeszcze przed wydaniem prawomocnego wyroku. Z tego względu powinno być stosowane wyjątkowo, gdy inne, łagodniejsze środki zapobiegawcze są niewystarczające.
Podstawą wniosku o tymczasowe aresztowanie są najczęściej argumenty dotyczące:
- obawy ucieczki albo ukrywania się,
- obawy bezprawnego wpływania na świadków lub innych uczestników postępowania,
- ryzyka utrudniania postępowania,
- grożącej podejrzanemu surowej kary,
- wyjątkowo, obawy popełnienia kolejnego poważnego przestępstwa.
W praktyce stosowanie tymczasowego aresztowania w Polsce od lat budzi poważne zastrzeżenia. Organizacje zajmujące się ochroną praw człowieka od lat krytykują praktykę stosowania tymczasowego aresztowania. Zwracają uwagę na zbyt częste sięganie po ten środek i niekiedy automatyczne przedłużanie jego stosowania.
Dlatego rola obrońcy w sprawach aresztowych jest szczególna. Adwokat może szybko uzyskać informacje o sytuacji aresztowanego i porozmawiać z nim o sprawie. W granicach tajemnicy obrończej i śledztwa może także przekazać rodzinie podstawowe informacje.
Może również dążyć do uchylenia aresztu albo zastąpienia go środkiem wolnościowym. Takim środkiem może być poręczenie majątkowe, dozór Policji lub zakaz opuszczania kraju.
Zażalenie na tymczasowe aresztowanie
Tymczasowe aresztowanie może zastosować wyłącznie sąd. W postępowaniu przygotowawczym sąd rejonowy stosuje je po raz pierwszy na okres nie dłuższy niż 3 miesiące.
Podejrzany lub jego obrońca może złożyć zażalenie w ciągu 7 dni od ogłoszenia postanowienia. Jeżeli podejrzany nie uczestniczył w ogłoszeniu, termin biegnie od doręczenia mu odpisu.
Termin ten ma w praktyce bardzo duże znaczenie. Jego przekroczenie może spowodować, że postanowienie o tymczasowym aresztowaniu stanie się prawomocne, a podejrzany pozostanie w areszcie przez okres wskazany przez sąd, często nawet przez pełne 3 miesiące.
Poręczenie majątkowe, czyli kaucja w sprawie karnej
Poręczenie majątkowe jest jednym z podstawowych środków zapobiegawczych alternatywnych wobec tymczasowego aresztowania. W praktyce często określane jest jako kaucja, choć Kodeks postępowania karnego posługuje się pojęciem poręczenia majątkowego.
Poręczenie może polegać na wpłacie określonej kwoty pieniędzy, ustanowieniu zabezpieczenia majątkowego albo złożeniu wartościowych przedmiotów. Jego celem jest zapewnienie, że podejrzany albo oskarżony będzie stawiał się na wezwania organów procesowych i nie będzie utrudniał postępowania.
W dobrze przygotowanym wniosku o zastosowanie poręczenia majątkowego zamiast tymczasowego aresztowania warto wykazać, że:
- podejrzany ma stałe miejsce zamieszkania,
- posiada rodzinę, pracę lub inne trwałe związki z miejscem pobytu,
- nie zachodzi realna obawa ucieczki,
- nie ma podstaw do przyjęcia, że będzie wpływał na świadków,
- określona kwota poręczenia będzie wystarczająca dla zabezpieczenia toku postępowania.
Poręczenie majątkowe może być szczególnie istotne w sprawach, w których prokurator domaga się aresztu, ale postawa podejrzanego i okoliczności sprawy pozwalają na zastosowanie mniej dolegliwego środka.
Dozór Policji
Organ może zobowiązać podejrzanego do stawiania się w określonych terminach w jednostce Policji właściwej dla miejsca zamieszkania. Dozór może również obejmować zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub przebywania w określonych miejscach. Organ może także nałożyć obowiązek informowania o zmianie miejsca pobytu.
Dozór Policji, podobnie jak poręczenie majątkowe, jest środkiem wolnościowym. Oznacza to, że pozwala podejrzanemu pozostawać na wolności, pracować, prowadzić działalność gospodarczą i funkcjonować w rodzinie, przy jednoczesnym zabezpieczeniu interesów postępowania.
W praktyce obrona może wnosić o zastosowanie dozoru Policji zamiast tymczasowego aresztowania, jeżeli nie ma potrzeby izolowania podejrzanego, a wystarczające jest nałożenie na niego konkretnych obowiązków kontrolnych.
Zakaz opuszczania kraju i zatrzymanie paszportu
Zakaz opuszczania kraju może zostać zastosowany wtedy, gdy organ prowadzący postępowanie obawia się, że podejrzany albo oskarżony może wyjechać z Polski i w ten sposób utrudnić prowadzenie sprawy. Z zakazem może wiązać się zatrzymanie paszportu albo zakaz wydania dokumentu uprawniającego do przekroczenia granicy.
Zakaz opuszczania kraju i zatrzymanie paszportu często są stosowane jako uzupełnienie innych środków wolnościowych, zwłaszcza dozoru Policji, jeżeli nie zachodzą podstawy do zastosowania tymczasowego aresztowania. W praktyce środek ten bywa stosowany wobec osób, które wcześniej pracowały za granicą, posiadają rodzinę poza Polską albo utrzymują regularne kontakty zawodowe lub osobiste poza krajem. Również ten środek powinien być oceniany indywidualnie i stosowany tylko wtedy, gdy rzeczywiście jest niezbędny do zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania.
Zakaz kontaktowania się i zakaz zbliżania się
Zakaz kontaktowania się z określonymi osobami oraz zakaz zbliżania się do określonych osób lub miejsc są środkami zapobiegawczymi stosowanymi przede wszystkim wtedy, gdy organ prowadzący postępowanie wskazuje na ryzyko wpływania na pokrzywdzonego, świadków albo współpodejrzanych.
W praktyce środki te często nie występują samodzielnie, lecz jako uzupełnienie innych środków wolnościowych, w szczególności dozoru Policji, poręczenia majątkowego albo zakazu opuszczania kraju. Ich zastosowanie może służyć wykazaniu, że prawidłowy tok postępowania da się zabezpieczyć bez konieczności izolowania podejrzanego w warunkach tymczasowego aresztowania.
Tego rodzaju zakazy powinny być określone precyzyjnie. Znaczenie ma nie tylko samo wskazanie osób, z którymi podejrzany nie może się kontaktować, ale również zakres zakazu, sposób jego wykonywania i czas obowiązywania. Zbyt szeroko sformułowany zakaz może w praktyce utrudniać normalne funkcjonowanie, wykonywanie pracy, prowadzenie działalności gospodarczej albo realizowanie obowiązków rodzinnych.
Jak kwestionować środek zapobiegawczy?
Na postanowienie o zastosowaniu środka zapobiegawczego co do zasady przysługuje zażalenie. W zależności od rodzaju środka oraz etapu sprawy możliwe jest również składanie wniosków o uchylenie albo zmianę środka zapobiegawczego.
W przypadku tymczasowego aresztowania obrona może domagać się w szczególności:
- uchylenia aresztu,
- zmiany aresztu na poręczenie majątkowe,
- zmiany aresztu na dozór Policji,
- zastosowania zakazu opuszczania kraju zamiast aresztu,
- zastosowania zakazu kontaktowania się z określonymi osobami,
- skrócenia okresu stosowania aresztu,
- odmowy przedłużenia tymczasowego aresztowania.
Skuteczne kwestionowanie środka zapobiegawczego wymaga odniesienia się do konkretnych argumentów prokuratora albo sądu. W sprawach aresztowych szczególne znaczenie ma wykazanie, że obawy wskazywane przez organ są zbyt ogólne, hipotetyczne albo mogą zostać zabezpieczone mniej dolegliwymi środkami.
Pomoc adwokata po zatrzymaniu i w sprawach aresztowych. Honorarium adwokackie
W sprawach dotyczących zatrzymania, tymczasowego aresztowania i innych środków zapobiegawczych istotne jest natychmiastowe działanie. Adwokat może skontaktować się z organem prowadzącym postępowanie, podjąć próbę kontaktu z zatrzymanym, uczestniczyć w przesłuchaniu, przygotować dokumenty potrzebne na posiedzenie aresztowe, przedstawić argumenty przeciwko zastosowaniu aresztu oraz złożyć zażalenie na postanowienie sądu.
Pomoc obrońcy może obejmować w szczególności:
- kontakt z zatrzymanym albo jego osobami bliskimi,
- udział w pierwszym przesłuchaniu,
- analizę zarzutów oraz materiału przedstawionego przez organ jako uzasadnienie dla zastosowania środka zapobiegawczego,
- przygotowanie stanowiska na posiedzenie aresztowe,
- zgromadzenie dokumentów dotyczących pracy, rodziny, zdrowia i miejsca zamieszkania,
- przygotowanie argumentacji za zastosowaniem środków wolnościowych,
- złożenie wniosku o zastosowanie poręczenia majątkowego, dozoru Policji, zakazu opuszczania kraju lub innych środków wolnościowych,
- udział w posiedzeniu sądu w przedmiocie tymczasowego aresztowania,
- sporządzenie zażalenia na tymczasowe aresztowanie,
- składanie dalszych wniosków o zmianę albo uchylenie środka zapobiegawczego.
W sprawach aresztowych obrońca musi działać szybko i w pełni zaangażować się w sprawę. Często oznacza to konieczność pilnej reorganizacji innych obowiązków zawodowych, przesunięcia zaplanowanych czynności, rozdzielenia zadań pomiędzy członków zespołu kancelarii oraz pozostawania w stałym kontakcie z rodziną zatrzymanego. Jeżeli czynności z udziałem podejrzanego kolidują z wcześniej wyznaczonymi rozprawami albo innymi obowiązkami procesowymi, konieczne może być również wsparcie innych adwokatów lub aplikantów adwokackich.
Ile kosztuje pomoc adwokata w sprawie aresztowej?
Koszt podjęcia obrony w sprawie, w której istnieje ryzyko zastosowania tymczasowego aresztowania, rozpoczyna się od kwoty 4 000 zł. Kwota ta obejmuje podstawowe czynności podejmowane na początkowym etapie sprawy, w szczególności kontakt z osobą zgłaszającą sprawę, wstępną analizę sytuacji procesowej, kontakt z organami prowadzącymi postępowanie, przygotowanie do pierwszych czynności, udział w pierwszym posiedzeniu aresztowym oraz sporządzenie zażalenia na postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania, jeżeli areszt zostanie zastosowany.
Jeżeli sprawa wymaga dalszego prowadzenia obrony, kolejnych posiedzeń w przedmiocie przedłużenia tymczasowego aresztowania, składania dalszych wniosków o uchylenie albo zmianę środka zapobiegawczego, udziału w dodatkowych przesłuchaniach, dojazdów poza siedzibę kancelarii albo podjęcia innych czynności wykraczających poza podstawowy zakres pilnej interwencji, wysokość dalszego honorarium jest ustalana indywidualnie, z uwzględnieniem przewidywanego nakładu pracy oraz stawki godzinowej.
Cennik godzinowy dostępny jest na stronie internetowej www.adwokatkrupinski.pl
Adwokat Kluczbork, środki zapobiegawcze i tymczasowe aresztowanie
Kancelaria Adwokacka adw. Piotra Krupińskiego w Kluczborku prowadzi sprawy karne, w tym sprawy dotyczące zatrzymań, tymczasowego aresztowania, dozoru Policji, poręczenia majątkowego oraz innych środków zapobiegawczych na terenie województwa Opolskiego, w szczególności: Kluczborka, Olesna, Namysłowa oraz Opola.
Pomoc prawna obejmuje zarówno działania podejmowane bezpośrednio po zatrzymaniu, jak i reprezentację na dalszym etapie postępowania, w tym sporządzanie zażaleń, wniosków o uchylenie lub zmianę środka zapobiegawczego oraz udział w posiedzeniach sądu.
W sprawach karnych początkowy etap postępowania ma bardzo duże znaczenie. Błędy popełnione bezpośrednio po zatrzymaniu mogą być trudne do naprawienia na późniejszych etapach sprawy. Dlatego w przypadku zatrzymania albo ryzyka skierowania wniosku o tymczasowe aresztowanie nie warto zwlekać z kontaktem z obrońcą.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnej sprawie zawsze warto skonsultować się z adwokatem.
adw. Piotr Krupiński
